Đôi giày vải xỏ chân không dây là món được cấp nhiều nhất ở các vị trí đi lại liên tục trong nhà xưởng, và cũng là món hay bị gán cho những tính năng nó không có. Bài viết này nói rõ bốn điểm người đi nhận ra ngay, hai chi tiết đôi giày này không có, ranh giới với hai nhóm giày kỹ thuật hay bị gọi lẫn tên, và những vị trí nó đủ dùng. Phần ưu điểm của nhóm giày mũi thép nằm ở bài ưu điểm của giày bảo hộ lao động.
Giày Lười Vải XP Thuộc Nhóm Sản Phẩm Nào
Đây là nhóm giày thân vải, cổ thấp, không dây buộc, đế làm từ cao su hoặc nhựa ép, kèm hai dải chun hai bên mạn để xỏ vào là đi được. Toàn bộ cấu tạo đó nhằm vào một mục tiêu duy nhất: nhẹ, thoáng và đi lại êm trong nhiều giờ. Nó không nhắm tới việc chặn vật rơi hay vật nhọn, và đó là điều cần rõ ngay từ đầu.
Trong danh mục của một nhà cung cấp, nhóm giày vải bảo hộ thường được tách hẳn khỏi nhóm giày mũi thép, vì hai nhóm giải quyết hai bài toán khác nhau và được đánh giá theo hai bộ tiêu chí khác nhau. Việc đặt chúng cạnh nhau trên cùng một bảng so sánh giá là nguồn gốc của phần lớn các quyết định cấp phát sai.
Trong chính nhóm giày lười vải cũng có hai dòng khác nhau. Dòng phổ thông chỉ là giày vải đế cao su thông thường. Dòng thứ hai được làm cho phòng sạch và có công bố điện trở để dẫn tĩnh điện xuống sàn. Hai dòng nhìn gần giống nhau trên ảnh sản phẩm, nên khi đặt hàng phải đọc đúng phiếu kỹ thuật chứ không chọn theo hình.
Bốn Điểm Người Đi Nhận Ra Ngay Trong Ngày Đầu
Bốn điểm dưới đây là những thứ người đi cảm nhận được ngay, không cần đọc tài liệu và không cần chờ thời gian.
- Xỏ vào và cởi ra bằng một động tác. Ở nơi phải thay giày nhiều lần trong ca, ví dụ cửa buồng sạch hay khu vực cấm mang giày ngoài vào, đây là điểm tiết kiệm thời gian rõ nhất.
- Nhẹ. Trọng lượng thấp hơn hẳn giày mũi thép, nên người đi bộ nhiều trong ca ít mỏi bắp chân hơn vào cuối ngày.
- Thoáng. Thân vải cho hơi ẩm thoát ra, giảm tình trạng hôi chân và nấm kẽ ngón so với giày da kín ở cùng điều kiện thời tiết.
- Không có dây buộc. Không có đoạn dây tự do nên không có gì để vướng vào bậc thang hay bị cuốn vào thiết bị thấp.
Về phía người quản lý, giày vải dễ vệ sinh và khô nhanh, nên việc giữ sạch cho cả tổ không tốn công như với giày da. Đổi lại, tuổi thọ của nó ngắn hơn, và đó là chi phí phải tính vào khi so sánh hai phương án theo năm chứ không theo lần mua.
Mũi Cứng Và Lót Chống Đâm Xuyên Đều Vắng Mặt
Chi tiết thứ nhất là mũi bảo vệ. Giày bảo hộ nhóm mũi cứng có một chiếc chuông bằng thép hoặc composite đặt ở đầu bàn chân để chịu một vật rơi từ trên xuống hoặc một lực ép ngang. Giày lười vải không có chi tiết này, và không có cách nào lắp thêm. Ở vị trí có khả năng rơi vật nặng, đôi giày này không đủ tư cách đứng trong bảng cấp phát.
Chi tiết thứ hai là lớp lót chống đâm xuyên dưới lòng bàn chân. Đây là một tấm thép mỏng hoặc tấm vải kỹ thuật đặt giữa đế ngoài và đế trong, dùng ở nơi có đinh, mảnh thép và vụn sắt dưới nền. Giày vải đế cao su không có lớp này. Một chiếc đinh đứng trên nền xưởng xuyên qua đế cao su dễ dàng, và vết thương dạng này ở bàn chân rất hay nhiễm trùng.
Vì vậy, khi một lô giày vải được chào kèm câu mũi thép chống đâm xuyên, đó là một câu sai ở hai tầng cùng lúc: mũi thép và chống đâm xuyên là hai bộ phận khác nhau ở hai vị trí khác nhau, và cả hai đều không có trên một đôi giày vải xỏ chân. Cách kiểm nhanh nhất là cầm đôi giày lên, bóp phần mũi bằng hai ngón tay: nếu mũi giày lún vào thì không có chuông bảo vệ nào ở đó.
Không Nhầm Với Giày Cách Điện Hay Giày Chống Tĩnh Điện
Đây là chỗ gây nhầm nhiều nhất và cũng nguy hiểm nhất, vì hai nhóm giày kỹ thuật dưới đây hoạt động theo hai nguyên lý ngược nhau hoàn toàn. Nhầm nhóm này sang nhóm kia không phải là thiếu một tính năng, mà là làm ngược điều cần làm.
Giày cách điện có điện trở rất cao, mục đích là chặn dòng điện đi qua người xuống đất. Đế của nó liền khối, không đóng đinh và không có chi tiết kim loại xuyên từ trong ra ngoài. Nhóm này được thử và xếp loại theo một hệ tiêu chuẩn riêng, không phải hệ dùng cho giày bảo hộ thông thường.
Giày chống tĩnh điện làm điều ngược lại: nó có điện trở ở mức trung gian để dẫn điện tích tụ trên người xuống sàn một cách từ từ, tránh phóng tia làm hỏng linh kiện hoặc gây cháy trong môi trường có hơi dung môi. Nhóm này chỉ hoạt động khi đi trên sàn dẫn điện, và nó tuyệt đối không được dùng thay giày cách điện cho thợ điện. Các dòng giày phòng sạch thuộc nhóm này.
Giá trị điện trở in trên phiếu kỹ thuật chỉ có nghĩa khi nhà xưởng có sẵn một chương trình kiểm soát tĩnh điện để đối chiếu. Tiêu chuẩn IEC 61340-5-1 về kiểm soát phóng tĩnh điện dựng khung cho chương trình đó: xác định nhóm linh kiện cần bảo vệ, giữ điện áp trên vật dẫn cô lập dưới 35 V, và kiểm tra định kỳ toàn bộ tổ hợp người – giày – sàn thay vì kiểm riêng từng món. Đôi giày chỉ là một mắt trong tổ hợp ấy, nên đo mỗi đôi giày mà bỏ qua sàn dẫn điện và dây nối đất thì con số thu được không kết luận được điều gì.
Một đôi giày lười vải phổ thông không thuộc cả hai nhóm trên. Nó không được công bố điện trở, nên không chặn được dòng điện và cũng không đảm bảo dẫn tĩnh điện ổn định. Chỉ những mã có ghi rõ giá trị điện trở trên phiếu kỹ thuật mới được đưa vào ô chống tĩnh điện của bảng cấp phát, và con số đó cần được kiểm lại định kỳ vì nó thay đổi theo độ mòn đế và theo độ ẩm.
Nơi Đôi Giày Vải Đủ Dùng Và Nơi Không
Phép xác định dựa trên hai câu hỏi đơn giản: ở vị trí đó có khả năng rơi vật nặng xuống bàn chân không, và nền có vật nhọn không. Nếu cả hai câu đều trả lời không, đôi giày vải là lựa chọn hợp lý và dễ chịu hơn nhiều so với giày mũi thép.
- Phòng lắp ráp linh kiện, chuyền may, khu đóng gói thành phẩm nhẹ.
- Văn phòng xưởng, kho lưu mẫu, phòng kiểm tra chất lượng.
- Bộ phận tạp vụ, căng-tin, khu tiếp đón khách tham quan.
- Nhân sự trông giữ và điều phối phải đi bộ nhiều trên nền bằng phẳng.
- Khu vực phải thay giày liên tục khi ra vào.
Ngược lại, những nơi sau đây cần đổi sang nhóm giày bảo hộ có mũi cứng: kho có xe nâng hoạt động, khu vực bốc dỡ hàng nặng, xưởng cơ khí, công trường xây dựng, khu tháo dỡ và mọi vị trí có vụn kim loại trên nền. Đây không phải chuyện nâng cấp mà là chuyện đúng loại.
Một trường hợp trung gian hay gặp là nền ướt hoặc có dầu. Ở đó, yếu tố quyết định không phải mũi giày mà là hoa đế và loại cao su. Một đôi giày vải đế kếp có rãnh sâu bám tốt hơn một đôi giày mũi thép đế trơn đã mòn. Khi chọn cho khu vực này, hãy lật đế lên xem trước, và kiểm lại độ mòn hoa đế theo định kỳ.
Chọn Cỡ Và Biết Lúc Phải Thay
Giày xỏ chân không có dây để siết, nên toàn bộ độ ôm phụ thuộc vào cỡ và vào hai dải chun hai bên. Cỡ lớn hơn nửa số khiến gót trượt lên xuống khi đi, gây phồng gót sau vài ngày. Cỡ nhỏ hơn thì bó ngang bàn chân, và vì thân vải không giãn nhiều như người ta tưởng, cảm giác chật sẽ không tự hết.
- Thử vào cuối buổi chiều, lúc bàn chân đã nở ra sau một ngày đứng.
- Thử cùng loại tất sẽ dùng thật, vì tất dày và tất mỏng lệch nhau gần một số.
- Đứng dậy đi vài bước và nhón gót; gót không được tụt ra khỏi thân giày.
- Kiểm khoảng hở trước mũi bằng bề ngang một ngón tay, không để ngón chạm sát đầu giày.
Về thời điểm thay, đôi giày vải thường hỏng trước ở ba chỗ: hoa đế mòn phẳng khiến mất độ bám, lớp đệm lót xẹp xuống khiến đi đau gót, và đường dán giữa thân và đế bắt đầu hả mép. Chỗ thứ ba nguy hiểm nhất vì nước và vụn bẩn sẽ vào theo, và việc dán lại bằng keo thông thường chỉ giữ được vài ngày.
Với đơn cấp phát đại trà, nên chốt sẵn chu kỳ thay theo thực tế sử dụng của từng nhóm thay vì để từng người tự đề xuất. Nhóm đi bộ nhiều và nhóm làm trên nền ướt sẽ tiêu hao nhanh hơn hẳn nhóm ngồi bàn máy. Chia định mức theo nhóm giúp kho chủ động nhập hàng và tránh tình trạng người thợ đi đôi giày đã trơn đế suốt nhiều tuần vì chưa tới kỳ cấp.
Tóm lại, đôi giày lười vải làm tốt đúng phần việc của nó: nhẹ, thoáng, xỏ nhanh và không có dây vướng. Những gì nó không làm được cũng rất rõ, và danh sách đó ngắn tới mức ai cũng nhớ được: không chặn vật rơi, không chặn vật nhọn đâm từ dưới, không cách điện. Ghi cả phần làm được lẫn ba điều không làm được vào bảng cấp phát là đủ để tránh phần lớn rủi ro trong nhóm hàng này.
Giữ Đôi Giày Vải Sạch Mà Không Làm Bong Đế
Điểm yếu của giày vải nằm ở đường dán giữa thân và đế. Đây là mối nối bằng keo, và keo thì sợ ba thứ: nước ngâm lâu, nhiệt, và dung môi. Rất nhiều đôi giày hỏng sớm không phải vì đi nhiều mà vì được giặt sai một lần duy nhất. Việc giữ sạch một đôi giày vải vì vậy đơn giản hơn người ta tưởng, miễn là tránh đúng ba thứ đó.
- Gõ nhẹ hai chiếc vào nhau cho rơi bụi khô trước, đừng đưa thẳng đôi giày đầy bụi vào chậu nước.
- Chỉ chà phần thân vải bằng bàn chải mềm với nước xà phòng loãng, không ngâm cả đôi trong chậu.
- Không dùng xăng, cồn công nghiệp hay nước tẩy để đánh vết bẩn, vì chúng làm mềm lớp keo ở mép đế.
- Không cho vào máy giặt. Lồng giặt quay khiến đôi giày va đập liên tục vào thành máy và đường dán chịu lực xoắn.
- Nhét giấy vào trong để hút ẩm và giữ dáng, thay giấy sau vài giờ.
- Phơi nơi có gió, tránh nắng gắt chiếu thẳng và tuyệt đối không hong bằng máy sấy hay đặt gần lò.
Phần lót trong nên được lấy ra phơi riêng nếu đôi giày cho phép tháo. Đây là chỗ giữ ẩm lâu nhất và cũng là chỗ sinh mùi, nên chỉ cần xử lý riêng phần này là giải quyết được phần lớn than phiền của người đi. Với những vị trí đi lại nhiều, mua thêm một cặp lót dự phòng rẻ hơn nhiều so với đổi cả đôi giày, và người thợ có thể thay lót giữa tuần.
Về phía đơn vị, cách hiệu quả nhất để kéo dài tuổi thọ cả lô là cấp hai đôi cho mỗi người ở những vị trí đi bộ nhiều. Đôi giày cần một khoảng thời gian khô hẳn giữa hai ca, và khi bị đi liên tục thì lớp lót không kịp khô, phần thân vải luôn ẩm và đường dán xuống nhanh. Chi phí ban đầu cao hơn nhưng chu kỳ thay giãn ra rõ rệt, và số lần người thợ phải đi đôi giày ẩm giảm về gần bằng không.
Một lưu ý riêng cho dòng giày lười vải dùng trong phòng sạch: những đôi có công bố điện trở không được xử lý bằng các loại xịt bóng, xịt chống thấm hay chất làm mềm vải. Các lớp phủ này để lại màng cách điện trên bề mặt và làm sai lệch giá trị điện trở, tức là làm hỏng đúng tính năng mà đôi giày được mua về để có. Với nhóm đó, chỉ lau bằng khăn ẩm và dung dịch do nhà sản xuất chỉ định.
